Thuế thuốc lá và kinh nghiệm các nước

Bằng chứng từ 1 số nước có chính sách bán hàng thuế cao cho thấy, việc tăng thuế thuốc lá là phương pháp hữu hiệu nhất để giảm tiêu dùng thuốc lá và t

BV Xanh Pôn: Kíp mổ mất 10 giờ nối thành công cánh tay đứt lìa cho bệnh nhân nam
Sản phụ vào dưỡng thai, nữ hộ sinh đưa nhầm thuốc phá thai
Cây ích mẫu chữa bệnh gì?
Bằng chứng từ 1 số nước có chính sách bán hàng thuế cao cho thấy, việc tăng thuế thuốc lá là phương pháp hữu hiệu nhất để giảm tiêu dùng thuốc lá và tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước.
việc tăng thuế thuốc lá không ngừng nghỉ được chứng minh là chính sách bán hàng cùng thắng (Win – Win).

Vì thế, việc tăng thuế thuốc lá không ngừng nghỉ được chứng minh là chính sách bán hàng cùng thắng (Win – Win).

Báo điện tử Infonet xin đăng loạt bài viết của giảng viên trường ĐH Thương Mai Nguyễn Thị Thu Hiền nhằm phân tách 1 số lợi ích từ việc tăng thuế đối có thuốc lá, bí kíp của 1 số nước trong cải 1 sốh thuế thuốc lá và bài học cho Việt Nam.

Bài 1: Tăng thuế thuốc lá không ngừng nghỉ – chính sách bán hàng cùng thắng

Thuốc lá là sản phẩm hạn chế tiêu dùng vì gây ra các tác hại lớn đối có sức khỏe con người. Các quốc gia trong đây có Việt Nam đã và đang tích cực thực hiện 1 số phương pháp kiểm soát thuốc lá. Tăng thuế đối có thuốc lá là phương pháp được sử dụng phổ biến vì làm giảm tiêu dùng thuốc lá hiệu quả và đồng thời có lại nhiều lợi ích khác cho xã hội. Các lợi ích căn bản của tăng thuế thuốc lá bao gồm:

Tăng thuế làm giảm tiêu dùng thuốc lá

Thuế cao hơn sẽ được chuyển hóa vào giá và làm tăng giá thuốc lá. Người tiêu dùng phản ứng có sự tăng giá bằng 1 sốh giảm tiêu dùng. Đối có 1 bộ phận dân cư giá thuốc cao hơn sẽ khiến họ không bắt đầu hút thuốc. Vì thế tăng thuế sẽ khiến 1 số người hút thuốc lá bỏ thuốc, 1 số người giảm hút thuốc và ngăn chặn 1 bộ phận người dân không bắt đầu hút thuốc. Theo WB (2003), trung bình giá 1 bao thuốc lá tăng 10% làm giảm nhu cầu sử dụng thuốc lá 4% ở 1 số nước có lương cao và 8% ở 1 số nước có lương trung bình và thấp [1]. Tại Việt Nam, theo ước tính, giá thuốc tăng 10% sẽ làm giảm tiêu dùng thuốc lá 5%.

Mức độ phản ứng khác nhau của người tiêu dùng có sự tăng lên của giá thuốc lá dẫn đến các tác động khác nhau của việc tăng thuế: nhóm người có lương thấp sẽ có “phản ứng” mạnh hơn có sự 1 sốh tân giá thuốc, thanh thiếu niên “phản ứng” mạnh hơn so có người lớn khi giá thuốc lá tăng. Do đây, tăng thuế làm giảm tiêu dùng thuốc lá, đặc thù là đối có thanh thiếu niên và người có lương thấp.

Tăng thuế góp phần cải thiện sức khỏe dân cư và năng suất lao động

Theo phân tách của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hút thuốc lá là lý do danh tiếng gây ra tử vong trên địa cầu. Sử dụng thuốc lá gây ra 25 căn bệnh trong đây có nhiều bệnh nguy hiểm như: ung thư phổi, ung thư thanh quản, ung thư miệng, dạ dày, bàng quang, tụy….Theo thống kê, 90% 1 số ca ung thư phổi, 75% 1 số ca bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính có liên quan đến hút thuốc lá. Ước tính mỗi năm trên địa cầu có dao động 4 triệu người chết vì 1 số bệnh liên quan đến thuốc lá và 1 nửa trong số này là ở 1 số nước lương thấp và trung bình. Đến năm 2030, số người chết vì thuốc lá có thể lên đến 10 triệu giả dụ 1 số phương pháp kiểm soát thuốc lá không được thực hiện hiệu quả (Peto 1994). Tại Việt Nam có dao động hơn 40.000 người chết mỗi năm và hơn 10% dân số của nước ta có nguy cơ tử vong sớm do 1 số bệnh liên quan đến thuốc lá.

Các nghiên cứu kỹ cho thấy 1 mật độ rất lớn các người bị bệnh tim mạch và chết sớm do hút thuốc lá ở lứa tuổi từ 40 – 64 (Burns và cùng sự., 1997; Jha và cùng sự., 2008; Neubauer và cùng sự,. 2006). Độ tuổi này là dao động thời gian mà người lao động làm việc tốt nhất. Như thế có nghĩa là hút thuốc lá còn làm giảm hiệu quả kinh tế do người lao động bị bệnh chẳng thể tiếp tục làm việc trong nhiều năm còn lại của cuộc đời họ.

Một trong các tác động tức thời của việc tăng thuế là sẽ khiến 1 bộ phận các người hút thuốc bỏ thuốc, ngăn cản các người bắt đầu hút thuốc đặc thù là thanh thiếu niên. Do đây, tăng thuế thuốc lá có thể làm giảm mức độ bệnh tật và mật độ tử vong liên quan đến thuốc lá. Kết quả nghiên cứu kỹ cho thấy ¼ đến ½ số người bỏ thuốc tránh được việc chết sớm liên quan đến thuốc lá (Shafey và cùng sự., 2009). Đặc biệt, tăng thuế có thể ngăn ngừa 1 bộ phận giới trẻ không bắt đầu hút thuốc, nguy cơ mắc 1 số bệnh về tim mạch, ung thư… do thuốc lá sẽ giảm. Vì thế tăng thuế còn góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai của đất nước và bởi thế cải thiện năng suất lao động.

Tăng thuế làm giảm kinh phí về kinh tế đối có xã hội

Hút thuốc lá cũng gây ra các tổn thất rất lớn về mặt kinh tế, đây là chi tiêu để mua thuốc lá hút, chi cho khám, điều trị bệnh liên quan đến hút thuốc, do mất khả năng lao động vì bệnh tật và tử vong sớm, tổn thất do cháy nổ, ô nhiễm môi trường… Theo ước tính Việt Nam phải chi hơn 22 nghìn tỷ đồng cho việc mua thuốc lá hút trong năm 2012 và hơn 23 nghìn tỷ đồng (tương đương 0,9% GDP) để điều trị 5 loại bệnh do hút thuốc lá gây ra [3]. Như vậy, tổng số tiền chi cho mua và điều trị 1 số bệnh liên quan đến thuốc lá ở nước ta chiếm gần 2% GDP của nền kinh tế mỗi năm. Con số này còn chưa tính đến các thiệt hại về kinh tế do người hút thuốc giảm/mất khả năng lao động, thiệt hại do cháy nổ xảy ra khi hút thuốc và ô nhiễm môi trường…

Giảm tiêu dùng thuốc lá sẽ làm giảm kinh phí mua thuốc lá hút, tiết kiệm kinh phí khám chữa bệnh mỗi năm và 1 số thiệt hại kinh tế khác. Khoản kinh phí tiết kiệm được này có thể được coi là 1 lợi ích nữa khi tăng thuế.

Tăng thuế có thể làm tăng nguồn thu cho ngân sách nhà nước

Như đã đề cập ở trên, khi tăng thuế thuốc lá sẽ tác động làm tăng giá bán lẻ và giảm lượng tiêu dùng thuốc lá. Vì thế tăng thuế cũng sẽ tác động đến thu ngân sách nhà nước. Số thu từ thuế thuốc lá đối có ngân sách nhà nước tùy thuộc vào 2 nhân tố đây là mật độ thuế suất/mức thuế và mức độ co giãn của cầu theo giá thuốc lá. Nếu mức thuế suất càng cao sẽ làm giá thuốc lá tăng và số thu thuế trên mỗi bao thuốc tăng. Tuy nhiên, tăng thuế sẽ làm giảm lượng tiêu dùng và số thu thuế giảm. Vì thế, 1 sốh tân trong số thu ngân sách sẽ bằng mật độ tăng của thuế và giá trừ đi mật độ giảm của sản lượng.

Nếu cầu về thuốc lá ít co giãn thì tăng thuế sẽ làm tăng thu ngân sách bởi vì khi đây mật độ giảm sản lượng tiêu dùng sẽ nhỏ hơn mật độ tăng của thuế và giá thuốc lá. Giả sử dộ co giãn của cầu theo giá thuốc lá là – 0,6, thì có mức tăng giá 10% sẽ làm giảm cầu tiêu dùng là 6%. Nếu thuế suất tăng thêm 15% thì khi đây số thu ngân sách sẽ tăng thêm tổng cùng là 19%.

Các nghiên cứu kỹ về độ co giãn của cầu theo giá thuốc lá ở 1 số quốc gia cho thấy giá trị này nằm trong dao động từ – 0,2 đến – 0,8 [5]. Nghĩa là cầu ít co giãn có giá thuốc lá bởi thế tăng thuế sẽ có tác động làm tăng thu ngân sách nhà nước. Số tiền thuế tăng thêm này cho phép chính phủ có thể bổ sung chi tiêu cho 1 số dịch vụ y tế, giáo dục… và qua đây tiếp tục cải thiện tốt hơn sức khỏe và trình độ của người dân.

Tóm lại, 1 số lợi ích của việc tăng thuế có lại cho xã hội tùy thuộc vào tác động của tăng thuế đến giá thuốc lá, nếu tăng thuế cao và không ngừng nghỉ sẽ làm tăng giá thuốc lá mạnh hơn và hiệu quả làm giảm tiêu dùng thuốc lá cũng như 1 số lợi ích thu được sẽ cao hơn. Ngoài ra, phản ứng của người tiêu dùng càng nhiều trong việc bỏ thuốc hoặc không bắt đầu hút thuốc trong mối quan hệ có giá thuốc lá tăng cũng khiến cho lợi ích thu được nhiều hơn khi tăng thuế.