Môn ngữ văn mới sao không còn ‘Chí Phèo’?

Vì sao chỉ còn 6 tác phẩm phải ép buộc đưa vào chương trình môn tiếng Việt-ngữ văn mới? Vì sao tác phẩm 'Chí Phèo' chỉ còn trong danh sách 'gợi ý'?Một

Bốn giá trị trẻ nên được dạy từ khi học mầm non
Sáng nay 20/9, tàu Cát Linh–Hà Đông khởi động chạy thử toàn tuyến
Hơn 2.000 sinh viên bị cảnh báo, 257 em bị đuổi học
Vì sao chỉ còn 6 tác phẩm phải ép buộc đưa vào chương trình môn tiếng Việt-ngữ văn mới? Vì sao tác phẩm ‘Chí Phèo’ chỉ còn trong danh sách ‘gợi ý’?
Một tiết học ôn môn văn sôi động của học sinh lớp 12 Trường THPT Trần Khai Nguyên, Q.5, TP.HCM – Ảnh: NHƯ HÙNG

Theo dự thảo chương trình môn học mới sắp được Bộ GD-ĐT ra mắt, môn ngữ văn sẽ chú trọng kỹ năng nghe, nói, đọc, viết. Nhiều giáo viên dạy Văn phổ thông đều ủng hộ hướng mở cho phép người dạy và học chọn lọc tác phẩm văn học.

Tuy nhiên, nhiều người cũng băn khoăn không ít về 6 tác phẩm mà ban soạn thảo chương trình môn Tiếng Việt/Ngữ văn đã đưa vào chương trình có tính ép buộc.

PGS-TS Đỗ Ngọc Thống – Ảnh: VĨNH HÀ


PGS-TS Đỗ Ngọc Thống – Chủ biên chương trình môn Tiếng Việt-Ngữ văn, đã thảo luận thêm về điểm độc đáo mới này.

Chương trình mới: mở, linh hoạt

Theo PGS-TS Đỗ Ngọc Thống, việc chọn lọc tác giả, tác phẩm nào vào chương trình nhà trường luôn là vấn đề “nóng” mà những người biên soạn phải cân nhắc, thậm chí tranh luận rất nhiều.

Chương trình hiện hành được thi công theo trục lịch sử văn học nên khi chọn tác phẩm, tác giả đưa vào chương trình rất khó.

Vì số lượng tác giả, tác phẩm là cực kỳ lớn và rất nhiều tác phẩm 1 chín 1 mười, đều chắc chắn tiêu chí và có giá trị tương đương. Đưa tác phẩm này, không đưa tác phẩm kia rất dễ gây nên những băn khoăn, thắc mắc.

Một trong những hạn chế của chương trình, SGK hiện hành bị dư luận phàn nàn là chương trình môn Ngữ văn những cấp dần dần bị bó hẹp, chỉ giới hạn trong 1 số tác phẩm, nhất là khi kiểm tra đánh giá.

Cũng bởi thế việc dạy học môn Ngữ văn lâu nay nặng về đào sâu, đánh giá tác phẩm, làm bài văn mẫu cho 1 số ít tác phẩm được học là chính.

Trong những kì thi quốc gia quanh đi quẩn lại cũng chỉ có ngần ấy tác phẩm quen thuộc đến mòn sáo, và giả dụ đề thi ra vào 1 tác phẩm khác chưa có trong SGK, học sinh sẽ bó tay…

Nhằm khắc phục hiện trạng vừa nêu, Chương trình mới được thi công có định hướng mở, linh hoạt. Thể hiện trước hết ở việc không dạy theo lịch sử văn học mà tập trung vào dạy nhữngh đọc những thể loại tiêu biểu thông qua những tác phẩm tiêu biểu.

Để bảo đảm định hướng này, chương trình chỉ chọn 1 số tác phẩm lớn độc đáo có tính ép buộc.

Các tác phẩm khác trước đấy từng có trong chương trình-SGK sẽ đưa vào phụ lục để những tác giả SGK và giáo viên hình dung ra về thể loại, đề tài, độ khó, sự thích hợp về tâm lý lứa tuổi…Từ đấy chủ động chọn lọc văn bản, tác phẩm làm ngữ liệu cho SGK và cho việc dạy học.

Do định hướng phát triển phẩm chất và năng lực, không nặng truyền thụ kiến thức nên cần hình thành và phát triển cho học sinh năng lực đọc có nhiều ngữ liệu phong phú khác nhau; từ đọc có giải đáp trên lớp đến đọc mở rộng và tự đọc. Vì thế văn bản tác phẩm phải theo hướng mở, không gò vào 1 số tác phẩm nhất định.

“6 tác phẩm được chọn có giá trị độc đáo”

* Tại sao ban soạn thảo lại chọn 6 tác phẩm mà không phải nhiều hơn? Khi chọn lọc những tác phẩm này, ban soạn thảo dựa vào tiêu chí nào?



– Chương trình đã nêu lên 9 tiêu chí chọn lọc văn bản nhìn chung, riêng. Theo đấy, 6 văn bản ép buộc được xác định từ 1 số nguyên do sau:

Trước hết, đấy là những văn bản – tác phẩm có địa điểm và tầm quan trọng bậc nhất về tư tưởng yêu nước, tinh thần tự hào dân tộc và giá trị nhân văn.

Có thể thấy điểm chung xuyên suốt những tác phẩm ép buộc gồm Bài thơ Thần, Hịch tướng sĩ, Bình ngô Đại cáo, Truyện Kiều, Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc và Tuyên ngôn Độc lập, là tinh thần dân tộc, tinh thần yêu nước, ý thức về chủ quyền lãnh thổ và tính nhân văn.

Đó cũng là những áng văn tiêu biểu cho hình thức những thể loại, có nhiều giá trị đặc sắc của lịch sử văn học dân tộc. Tư tưởng của những tác phẩm này vẫn có ảnh hưởng sâu sắc và hiện vẫn truyền được cảm hứng cho giới trẻ.

Thứ hai là dù theo định hướng mở nhưng vẫn cần có những đề nghị ép buộc về học vấn cốt lõi, trong đấy có hiểu biết về 1 số tác phẩm học sinh phổ thông chẳng thể không biết.

Thứ ba là kế thừa những thế mạnh của chương trình hiện hành. Chương trình – SGK hiện hành cũng chọn lọc 9 tác gia lớn để dạy. 6 tác phẩm được chọn cho chương trình mới thì đa số đã thuộc 9 tác gia ấy. Đây cũng là 6 văn bản luôn có mặt trong toàn bộ những lần đổi mới chương trình Ngữ văn từ trước tới nay.

* Nhưng có nhiều tác phẩm khác cũng có những giá trị như thế này. Nếu 6 tác phẩm trên được đánh giá là tác phẩm lớn thì nhiều tác phẩm văn học khác ở tầm thấp hơn?



– Rất nhiều tác phẩm văn học khác cũng có giá trị nhân văn, có tính giáo dục cao nhưng như tôi nói ở trên, 6 tác phẩm này có những giá trị và địa điểm độc đáo mà những tác phẩm khác khó cộng loại.

Cứ thử nêu thêm 1 tác phẩm nào đấy cộng loại có 6 tác phẩm này sẽ thấy rất khó. Nhưng nếu đưa thêm những tác phẩm khác sẽ mở ra vô vàn những tác phẩm khác tương tự, tương đương và sẽ kéo theo số lượng rất nhiều, khó có thực hiện được định hướng mở của chương trình đã xác định.

Cụ thể, chúng ta chẳng thể chọn 1 tác phẩm tương đương có Đại cáo bình Ngô, Hịch tướng sĩ, Tuyên ngôn độc lập… để dùng cho những chọn lọc khác nhau vì đấy là những tác phẩm độc đáo, có 1 không hai.

Nhưng lấy ví dụ 1 GĐ văn học cụ thể là văn học thời kì 40-45, có nhiều nhà văn, nhiều tác phẩm có giá trị, nhưng khó có thể chọn tác giả, tác phẩm này mà bỏ qua tac giả, tác phẩm khác.

Chương trình chỉ gợi ý, còn việc chọn tác phẩm của Vũ Trọng Phụng hay Nam Cao, Ngô Tất Tố hay Thạch Lam….thì dành quyền cho tác giả viết sách và người thực hiện dạy học, miễn là những văn bản – tác phẩm được chọn phải cung cấp được những tiêu chí mà chương trình đã nêu lên.

Gần đấy dư luận ồn ào về việc chương trình mới bỏ tác phẩm “Chí Phèo”. Thực chất không phải bỏ mà “Chí Phèo” cũng như nhiều tác phẩm của những tác giả khác thuộc GĐ văn học 30-45 được đưa vào phụ lục để những tác giả viết sách chủ động chọn, giáo viên học sinh cũng chủ động chọn làm ngữ liệu trong quá trình dạy học, kiểm tra đánh giá”

PGS-TS Đỗ Ngọc Thống – Chủ biên chương trình môn tiếng Việt-ngữ văn

Theo Tuổi trẻ

Tìm hiểu thêm https://giakhanhland.vn/kinh-nghiem-cho-thue-nha/