Chuyên gia hàng đầu về ngôn ngữ học nói gì về cách đánh vần gây tranh cãi?

Trước tranh cãi về một vàih đánh vần trong sách giáo khoa công nghệ giáo dục của GS. Hồ Ngọc Đại, PGS. TS Hoàng Dũng Trường Đại học Sư Phạm. TP. Hồ Ch

Nạn nhập cư trái phép vào châu Âu sẽ diễn biến phức tạp hơn nữa
Vì sao Bộ GD&ĐT xin lùi thực hiện chương trình GDPT tổng thể?
Thần đồng cờ vua Anh Khôi thành thiếu niên cao lớn
Trước tranh cãi về một vàih đánh vần trong sách giáo khoa công nghệ giáo dục của GS. Hồ Ngọc Đại, PGS. TS Hoàng Dũng Trường Đại học Sư Phạm. TP. Hồ Chí Minh đã có 1 một vàih lý giải thú vị, thế mạnh, nhược điểm có cái nhìn của nhà nghiên cứu kỹ ngôn ngữ.

Bài viết được trích từ 1 phần trong một vài nội dung giao lưu trực tuyến của Báo Thanh Niên sáng nay (10/9). Những chia sẻ của PGS.TS Hoàng Dũng giúp bạn đọc đại chúng hiểu rõ hơn về sự phức tạp, đa dạng của việc học Tiếng Việt dưới góc nhìn của nhà ngôn ngữ. PGS. TS. Hoàng Dũng chỉ rõ một vài thế mạnh, nhược điểm trong một vàih đánh vần trong sách của GS. Hồ Ngọc Đại cũng như sách giáo khoa hiện hành. Nguyên nhân do đâu có một vài sự khác biệt này, từ đấy chúng ta có cái nhìn điềm tĩnh hơn trước vấn đề thuộc về chuyên môn của một vài nhà ngôn ngữ học.

Tạm chấp nhận đánh vần vì thực tại có cần đánh vần không?

Từ cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX ở phương Tây đã tranh cãi nhau có cần đánh vần hay không. Hiện nay dạy tiếng Việt cho người nước ngoài không có ai dạy đánh vần nữa mà học chữ nào nhớ luôn chữ đấy. Ví dụ chữ “bàn” đọc là “bàn” luôn chứ không cần đánh vần bờ- an- ban- huyền- bàn nữa.

Việc đánh vần hay không cần đánh vần hiệu quả hơn thì chúng ta cần có một vài nghiên cứu kỹ rồi mới có thể tính tiếp.

Còn giai đoạn này, vẫn dạy trẻ đánh vần thì chúng ta sẽ đánh giá về một vài một vàih đánh vần. Đánh vần thì có 2 một vàih đánh vần, xưa thế hệ tôi sinh ra và lớn lên ở miền nam. Các thầy dạy chúng tôi đọc “bê -a –ba”.

Sau này trẻ em lại đánh vần là bờ- a -ba, thầy Đại (GS.Hồ Ngọc Đại) dạy thế và chương trình giáo dục hiện hành cũng dạy vậy. Và nhìn chung không ai dạy khác. Ở đấy có chuyện là 1 âm có 2 một vàih dạy. Một là gọi theo tên của nó, hai là theo một vàih biểu hiện gọi nó. Một là gọi theo tên, hai là gọi theo âm nó biểu hiện là bờ. Cái này cả hai một vàih đều cần. Ví dụ có thường hợp BBC thì nói là bê bê xê, chứ chẳng thể gọi là bờ bờ cờ.

Tên gì theo con chữ thì đọc theo con chữ, còn âm thì dùng để đánh vần, vì đánh vần được coi là 1 thao tác ngữ âm, cái này có lẽ là do nhóm truyền bá quốc ngữ ngày xưa. Chương trình của GS. Hồ Ngọc Đại và chương trình của giáo dục hiện hành là cơ bản như nhau.

Điều khác biệt giữa một vàih học của chương trình hiện hành và chương trình SGK Công nghệ giáo dục của GS. Hồ Ngọc Đại

Điểm khác là giữa chương trình giáo dục hiện hành và chương trình Công nghệ giáo dục là một vàih đọc chữ chữ c, k, q.

Cách đọc của tiểu học hiện hành là bờ- a- ba. Chấp nhận đọc theo âm mà chúng biểu hiện. Ví dụ cờ – a – ca nhưng đến i, ê, e thì lại đọc là ca ê kê. Vì sao vậy? vì nhỡ mình viết là ci, cể là sai chính tả, sợ sai chính tả nên “k” đọc là ca. Như vậy lại gán cho đọc vần thêm sứ mệnh nữa là chính tả. Mà sứ mệnh này vốn không phải của ngữ âm vì ngữ âm không phải là chính tả. Do sự lo sợ đấy nên phải chấp nhận sự không nhất quán để đạt được mục đích về chính tả.

Tôi cũng giảng cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học, tôi có một vàih nhanh Bên cạnh đấy là như thế này: Các em ạ, hễ là e, ê, i là viết là “k” nhé, thế là xong. Trong trường hợp này thầy Đại nhất quán khi đọc cờ -a -ca và cờ – ê -kê -hỏi- kể.

“Cái thứ 2 mới mệt đấy là chữ qu”

Nếu là người không nghiên cứu kỹ về ngôn ngữ, người nghe đông đảo chúng ta hãy tưởng tượng chúng ta đi học tiếng Anh, nghe ông thầy nói là monkey, 1 một vàih môi trường xung quanh người ta lấy chữ quốc ngữ người ta phiên như thế này: “mắng khì”. Khi phiên như thế này thì muốn hay không, người ta bắt tiếng Anh phải theo tiếng Việt. Người ta gán một vàih đọc tiếng Việt cho tiếng Anh.

Ví dụ ở đấy tiếng Anh là ngôn ngữ không có thanh điệu, người ta gán cho thanh sắc, thanh huyền. Ta hình dung một vài vị ngày xưa đi truyền giáo cũng là bởi thế vì họ là người nước ngoài. Giờ họ nghe tiếng Việt thì họ phải lấy chữ của họ để họ ghi. Họ sẽ đưa vào tiếng Việt toàn bộ đặc điểm của họ.

Ví dụ: Calci, Ceci cũng đều bắt đầu là chữ c cả nhưng khi thì đọc là cờ, khi đọc là xờ. Trong khi đấy ta hãy xem tiếng Anh, Queen nếu phiên âm sẽ là /Kwin/.

Như vậy ở đấy có 1 quy tắc như thế này, kể cả có châu Âu. C đứng sau âm đệm có chữ w thì luôn luôn viết q và u. Nếu nó đứng trước i, ê, e thì ép buộc viết chữ k, cái còn lại thì viết chữ c. Quy tắc đấy của chữ quốc ngữ được một vài cụ đưa vào tiếng Việt.

Kết quả ta có 3 con chữ đều biểu hiện 1 âm. Nhưng chẳng thể nhầm lẫn được vì nó chuyên trách. Chữ nào luôn đứng trước âm nào.

Đến năm 2000 trở về sau bắt đầu khác. Cuốn đánh vần năm 2000 đọc là quờ + a qua. Âm đầu cộng có âm đệm, cờ cộng âm đệm, cái này rất phiền. Ví dụ trong từ hoa không đọc là hờ, oa. Cùng 1 bản chất mà có hai một vàih xử lý khác nhau. Tất nhiên người ta có thể giải đáp đấy là một vàih tạm để cho học trò nhớ cũng là chỉ là để phục vụ chính tả.

Chữ Q luôn luôn phải đi theo chữ u. Hệ quả còn nhiều chuyện nữa. Nếu như thế này thì 1 một vàih logic phải cho rằng vần oa trong chữ “hoa” phải khác có vần oa trong “qua”. Vì vần oa trong “qua” hay “hoa” dù không học chúng ta đều biết là cộng vần. Nhưng có một vàih đánh vần quờ đấy thì nếu gieo vần trong thơ lại trông đúng, chỉ khi lớn lên thì chúng ta hiểu đấy là một vàih thông vần.

Vấn đề này thầy Đại nhất quán hơn. Ở đấy thầy đọc cờ và oa. Cờ – oa – qua. Cách đọc này nhất quán hơn.

PGS.TS Hoàng Dũng, ảnh cắt từ clip trực tuyến

“Còn chuyện này nữa, tôi cho rằng chuyện này thầy Đại không thành công”

Đó là chữ “quốc” trong sách tiểu học sẽ đọc là: Quờ+ ốc, có người đọc Q +uốc

Còn trong sách GS. Hồ Ngọc Đại đọc là K+ uốc = Cuốc . Vì vậy nghe đọc quốc và cuốc là như nhau. Thầy Đại chỉ làm đúng có tiếng miền Bắc chứ không hình dung ngữ âm phiền hà của một vài vùng miền khác.

Quấc: Là một vàih đọc trong Nam Bộ. Từ này có trong từ điển Đại nam quấc âm tự vị của Huỳnh Tịnh Của. Từ quấc vào từ điển nên tính chất điển chế sẽ rất cao.

Có một vàih nữa theo tiếng Huế. K+ uốc: Cuốc / Qu – ấc/ Qu -ức

Trong chữ “quốc”, đọc có âm đệm K+uốc = cuốc là không có, đấy là một vàih viết sai chính tả. Nếu qu có âm đệm thì nguyên âm nó là â hay ư chứ không có ô. Người Thứ nhất phát hiện ra sai chính tả là người Mỹ được in trong cuốn sách Ngữ Pháp tiếng Việt năm 1951. Tác giả đã nói rằng Quốc là 1 tiếng sai chính tả.

Vậy nhưng thế nào là chính tả? Chính tả là cái mọi người đều chấp nhận. Cho nên nếu sai chính tả mà mọi người đều chấp nhận thì là vẫn… đúng.

Tại sao tiếng Việt chữ “quốc” này đã nằm trong từ điển và từ “quốc gia” (hay cuốc) cũng nằm trong từ điển. Cuốc/Quốc có trong từ điển La tinh Thứ nhất của tiếng Việt là từ điển của Alexandre de Rhodes đều có cả hai hình thức này. Nhưng cuối cộng người ta lại chọn 1 một vàih mà ai cũng biết là sai chính tả đấy là “quốc”.

Ví dụ như quấc, cuốc đánh vần đúng hơn thì không ai chọn mà lại chọn chữ sai chính tả là “quốc”. Bài toán ở chỗ đấy.

Quốc gialà 1 từ rất thiêng liêng, viết cuốc gia, quấc gia có thể đúng nhưng người ta không đọc bởi thế. Có 3 cái viết, chọn 1 một vàih sai chính tả để đọc như thế nào thì đọc, bởi thế sai nhưng… tối ưu.

Trong câu thơ của Bà Huyện Thanh Quan: “Nhớ nước đau lòng con quốc quốc”

Ở miền Nam không có chim nào gọi là quốc quốc, ở Huế cũng không có. Miền Bắc đọc là cuốc. Đa phương ngữ đấy chính là cái khó của người làm sách.

Tìm hiểu thêm https://giakhanhland.vn/kinh-nghiem-cho-thue-nha/